Thuốc là loại hàng hóa đặc biệt bởi nó liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người. Chính vì giá trị và nhu cầu lớn, thị trường thuốc cũng trở thành mục tiêu của những kẻ làm giả và sản xuất hàng kém chất lượng. Một hộp thuốc trông giống hệt hàng thật nhưng bên trong không đủ hoạt chất, chứa tạp chất hoặc thậm chí không có dược chất nào, có thể khiến bệnh không được điều trị và gây hại khôn lường. Trang bị cho mình khả năng nhận biết và thói quen mua thuốc cẩn trọng là điều mỗi người tiêu dùng nên làm để tự bảo vệ.
Thuốc giả và thuốc kém chất lượng là gì
Thuốc giả là sản phẩm được cố ý làm nhái, mạo danh một loại thuốc thật với bao bì, nhãn mác được sao chép nhằm đánh lừa người dùng. Bên trong thuốc giả có thể không chứa hoạt chất, chứa sai hoạt chất, chứa quá ít hoặc quá nhiều so với công bố, hoặc lẫn những thành phần độc hại. Trong khi đó, thuốc kém chất lượng thường là thuốc thật nhưng không đạt tiêu chuẩn do sản xuất sai quy trình, bảo quản không đúng cách hoặc đã biến chất theo thời gian.
Cả hai loại đều nguy hiểm nhưng theo những cách khác nhau. Thuốc giả đánh lừa người bệnh ngay từ đầu, còn thuốc kém chất lượng có thể xuất phát từ hàng thật nhưng đã mất tác dụng. Điểm chung là chúng đều không mang lại hiệu quả điều trị như mong đợi, và trong nhiều trường hợp còn gây thêm tổn hại cho cơ thể. Người tiêu dùng thường khó phân biệt bằng cảm nhận thông thường, nên cần kết hợp nhiều dấu hiệu và thói quen mua sắm an toàn.
Vì sao thuốc giả đặc biệt nguy hiểm
Hậu quả của việc dùng phải thuốc giả rất nghiêm trọng. Trước hết, bệnh không được điều trị đúng cách sẽ tiến triển nặng hơn, đặc biệt nguy hiểm với các bệnh cấp tính hoặc bệnh nhiễm khuẩn cần thuốc đủ mạnh. Với người mắc bệnh mạn tính như huyết áp hay tiểu đường, một thời gian dùng thuốc không đủ hoạt chất có thể khiến bệnh mất kiểm soát mà bản thân không hề hay biết, dẫn đến biến chứng.
Bên cạnh việc không chữa được bệnh, thuốc giả còn có thể trực tiếp gây hại. Tạp chất, hóa chất công nghiệp hay liều lượng sai lệch có thể gây ngộ độc, dị ứng nặng, tổn thương gan thận. Một mối nguy ít được nhắc đến là kháng sinh giả với hàm lượng không đủ sẽ góp phần thúc đẩy vi khuẩn kháng thuốc, ảnh hưởng đến cả cộng đồng. Vì những lý do này, việc phòng tránh thuốc giả không chỉ là bảo vệ túi tiền mà còn là bảo vệ sinh mạng.
Dấu hiệu nhận biết bằng mắt thường
Dù không thể kiểm tra thành phần bằng mắt, người tiêu dùng vẫn có thể lưu ý một số dấu hiệu đáng ngờ trên bao bì và hình thức sản phẩm:
- Bao bì in mờ, sai chính tả, màu sắc nhợt nhạt hoặc khác lạ so với sản phẩm quen dùng, các mép dán cẩu thả.
- Thông tin trên vỏ hộp không khớp với vỉ thuốc bên trong, thiếu số lô sản xuất, ngày sản xuất hoặc hạn dùng.
- Viên thuốc có màu sắc, kích thước, mùi vị bất thường, bề mặt sứt mẻ, lốm đốm hoặc chảy nước, dính bết.
- Tem chống giả bị bong tróc, dễ bóc, hoặc không có tem trong khi sản phẩm chính hãng thường có.
- Giá bán thấp bất thường so với mặt bằng chung, kèm những lời quảng cáo hiệu quả thần kỳ khó tin.
Những dấu hiệu này chỉ mang tính gợi ý ban đầu, vì thuốc giả ngày càng được làm tinh vi. Khi thấy bất kỳ điểm nghi ngờ nào, tốt nhất bạn nên ngừng sử dụng và hỏi lại nơi bán hoặc dược sĩ để được kiểm tra kỹ hơn.
Chọn nơi mua thuốc đáng tin cậy
Cách phòng tránh thuốc giả hiệu quả nhất không nằm ở khả năng soi xét bao bì mà ở việc chọn đúng nơi mua. Bạn nên mua thuốc tại các nhà thuốc có giấy phép, uy tín, có dược sĩ tư vấn và địa chỉ rõ ràng. Những cơ sở này nhập hàng từ nguồn chính thống và chịu trách nhiệm về sản phẩm bán ra, nên nguy cơ gặp thuốc giả thấp hơn nhiều so với các kênh trôi nổi.
Cần đặc biệt cảnh giác với việc mua thuốc qua mạng xã hội, các trang bán hàng không rõ nguồn gốc hay từ những người bán tự phát quảng cáo thuốc chữa bệnh nhanh, hiệu quả vượt trội. Đây là nơi thuốc giả dễ len lỏi nhất vì thiếu sự kiểm soát. Khi mua, hãy giữ lại hóa đơn và bao bì để có căn cứ đối chiếu khi cần. Với những thuốc kê đơn, tuyệt đối không mua khi không có đơn của bác sĩ, bởi điều đó vừa vi phạm quy định vừa tăng rủi ro gặp hàng giả.
Việc cần làm khi nghi ngờ mua phải thuốc giả
Nếu nghi ngờ mình đã mua hoặc đang dùng thuốc giả, bạn nên hành động sớm và bình tĩnh. Trước hết, hãy ngừng sử dụng sản phẩm và giữ lại toàn bộ bao bì, vỉ thuốc, hóa đơn. Sau đó liên hệ với nhà thuốc nơi mua để phản ánh và mang sản phẩm đến hỏi ý kiến dược sĩ hoặc cơ sở y tế. Nếu đã lỡ dùng và xuất hiện các dấu hiệu bất thường như mệt mỏi, buồn nôn, dị ứng hoặc bệnh diễn tiến nặng hơn, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Việc phản ánh sản phẩm nghi ngờ đến nhà thuốc và cơ quan chức năng không chỉ bảo vệ bản thân mà còn giúp ngăn chặn thuốc giả tiếp tục đến tay người khác. Mỗi người tiêu dùng cảnh giác là một mắt xích góp phần làm sạch thị trường thuốc. Thói quen mua thuốc ở nơi uy tín, kiểm tra bao bì và hạn dùng, giữ lại hóa đơn nghe qua có vẻ đơn giản nhưng chính là tấm khiên hữu hiệu nhất trước nạn thuốc giả.
Sức khỏe là điều không thể mua lại, vì vậy đừng vì ham rẻ hay tiện lợi mà đánh đổi bằng những sản phẩm không rõ nguồn gốc. Khi còn phân vân về bất kỳ loại thuốc nào, hãy hỏi dược sĩ để được kiểm tra và tư vấn. Sự cẩn trọng nhỏ hôm nay sẽ giúp bạn và gia đình tránh được những rủi ro lớn về sau.