Trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ, nên không thể lấy liều người lớn chia đôi rồi cho con uống. Bài này giúp cha mẹ hiểu vì sao liều thuốc cho trẻ tính theo cân nặng, cách đong đo chính xác, cách dùng thuốc hạ sốt an toàn và những lỗi nguy hiểm cần tránh.
Vì sao liều thuốc cho trẻ phải tính theo cân nặng
Cơ thể trẻ chuyển hóa và đào thải thuốc khác người lớn, gan thận còn non nên rất nhạy với liều. Vì vậy phần lớn thuốc trẻ em được tính theo số miligam trên mỗi kilôgam cân nặng, không phải theo tuổi một cách máy móc. Hai bé cùng tuổi nhưng cân nặng chênh nhau nhiều có thể cần liều khác nhau. Cân nặng, không phải phỏng đoán, mới là căn cứ đúng.
Tuổi chỉ là tham chiếu gần đúng
Bảng chia liều theo tuổi in trên bao bì chỉ là ước lượng cho trẻ có cân nặng trung bình. Nếu con bạn nhẹ cân hoặc thừa cân so với tuổi, con số theo tuổi có thể sai lệch. Khi nghi ngờ, hỏi dược sĩ để tính lại theo cân nặng thực.
Dùng thuốc hạ sốt cho trẻ an toàn
Đây là nhóm cha mẹ dùng nhiều nhất và cũng dễ sai nhất.
- Liều hạ sốt tính theo cân nặng và có khoảng cách tối thiểu giữa các lần. Uống quá gần nhau vì con chưa hạ sốt là nguyên nhân quá liều thường gặp.
- Không phải cứ sốt là phải uống ngay. Hạ sốt nhằm giúp trẻ dễ chịu, không phải để đưa nhiệt độ về đúng mức bình thường bằng mọi giá.
- Không tự ý phối hợp hai loại hạ sốt khác nhau xen kẽ khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ, vì dễ nhầm liều và nhầm khoảng cách.
- Có loại thuốc hạ sốt hạ đau thông dụng của người lớn lại không phù hợp cho trẻ trong một số bệnh; tuyệt đối không tự dùng thuốc người lớn cho con.
Đong đo cho đúng
Sai sót về dụng cụ đo là lỗi âm thầm nhưng phổ biến.
- Dùng đúng xy lanh hoặc cốc, muỗng đi kèm thuốc. Một thìa ăn cơm trong nhà không phải là đơn vị đo thuốc.
- Đọc vạch ngang tầm mắt, đặt xy lanh thẳng đứng để lấy đúng thể tích.
- Phân biệt rõ mililít và miligam. Đây là hai đơn vị khác nhau; nhầm lẫn có thể dẫn tới sai liều nghiêm trọng.
- Lắc đều thuốc dạng hỗn dịch trước khi lấy để hoạt chất phân tán đều.
Một tình huống thực tế
Một em bé bị sốt về đêm. Cha mẹ cho uống hạ sốt nhưng khoảng một giờ sau con vẫn nóng, sốt ruột nên cho uống thêm liều nữa. Thực ra thuốc cần thời gian để phát huy và phải chờ đủ khoảng cách tối thiểu giữa hai lần. Việc uống dồn khiến bé nhận quá nhiều thuốc trong thời gian ngắn. May mắn là gia đình gọi hỏi dược sĩ kịp và được hướng dẫn theo dõi. Bài học ở đây: sốt chưa giảm ngay không có nghĩa là thiếu liều.
Lỗi thường gặp và cách sửa
- Ước lượng liều theo tuổi thay vì cân nặng: hãy cân con và tính theo cân nặng, hỏi dược sĩ nếu chưa chắc.
- Uống hạ sốt quá gần nhau: ghi lại giờ uống lần trước, tôn trọng khoảng cách tối thiểu.
- Dùng thìa ăn cơm để đong: chỉ dùng dụng cụ đo đi kèm hoặc xy lanh y tế.
- Bẻ đôi viên người lớn cho con: liều và dạng bào chế không phù hợp, dễ sai. Ưu tiên dạng thuốc dành riêng cho trẻ.
- Ép con uống khi đang khóc hoặc nằm: dễ sặc. Cho uống khi trẻ tỉnh, giữ tư thế đầu cao.
- Tự ý dùng lại đơn thuốc cũ cho đợt bệnh mới: bệnh khác nhau cần thuốc khác nhau, và cân nặng con đã thay đổi.
Các bước cho trẻ uống thuốc an toàn
- Cân con và ghi cân nặng hiện tại để làm căn cứ tính liều.
- Đọc kỹ liều, khoảng cách và liều tối đa trong ngày; hỏi dược sĩ nếu còn phân vân.
- Ghi lại giờ mỗi lần cho uống để tránh uống dồn.
- Dùng đúng xy lanh hoặc cốc đo kèm theo, đọc đúng vạch.
- Cho uống khi trẻ tỉnh táo, giữ đầu cao, không ép khi con đang khóc.
- Cất thuốc xa tầm với của trẻ, kể cả loại có vị ngọt.
Kết luận
An toàn cho trẻ nằm ở ba điểm cốt lõi: tính liều theo cân nặng, đong đo bằng dụng cụ chuẩn và tôn trọng khoảng cách giữa các lần. Bước tiếp theo hãy làm ngay hôm nay: kiểm tra tủ thuốc gia đình, xem thuốc hạ sốt còn hạn không, còn đủ xy lanh đi kèm không, và ghi sẵn cân nặng của con để khi cần dùng là có ngay căn cứ đúng.
Câu hỏi thường gặp
Con sốt bao nhiêu độ thì mới cần uống hạ sốt?
Không có một con số cứng cho mọi trẻ. Mục tiêu chính là giúp con dễ chịu hơn chứ không phải đưa nhiệt độ về bình thường bằng mọi giá. Nếu con vẫn chơi, ăn uống được thì có thể theo dõi. Khi con mệt nhiều, quấy, hãy tham khảo dược sĩ hoặc bác sĩ về thời điểm và liều.
Có được nghiền thuốc viên trộn vào đồ ăn của con không?
Tùy loại thuốc. Một số viên phóng thích chậm hoặc bao tan trong ruột không được nghiền. Hãy hỏi dược sĩ trước, và nếu được phép thì trộn vào lượng nhỏ thức ăn để chắc con ăn hết.
Con nôn ngay sau khi uống thuốc, có nên cho uống lại không?
Không tự động uống lại liều đầy đủ, vì bạn khó biết con đã hấp thu bao nhiêu. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ để được hướng dẫn theo từng loại thuốc và thời gian từ lúc uống đến lúc nôn.
Có thể dùng đơn thuốc lần trước của con cho lần ốm này không?
Không nên. Triệu chứng giống nhau chưa chắc cùng nguyên nhân, và cân nặng của con đã thay đổi. Mỗi đợt bệnh cần được đánh giá lại.
Tài liệu tham khảo
Bài viết dựa trên nguyên tắc dùng thuốc cho trẻ em được nêu trong tài liệu nhi khoa phổ thông và khuyến cáo chung của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về liều theo cân nặng và sử dụng thuốc an toàn cho trẻ. Với mọi trường hợp cụ thể, hãy ưu tiên tờ hướng dẫn của thuốc và tư vấn của bác sĩ, dược sĩ.